Sphinx-collectie

Sphinx-collectie

Petrus Leonardus Dominicus Regout huwde in 1800 met Maria Gertruda Nijsten. In de Nieuwstraat zette hij een winkel (handel in pijpen, aardewerk en porselein) voort die zijn moeder gestart was. Hun oudste zoon Petrus (1801 geboren) werd de grondlegger van wat later de Sphinx-fabrieken zouden worden.

Tijdens de Belgische Opstand (1830-1839) was Maastricht afgesneden van zijn achterland. Door invoerbeperkingen werd Regout genoodzaakt een eigen aardewerkfabriek op te richten. In 1836 vroeg hij toestemming tot oprichting van een fabriek voor geschilderd aardewerk.

Geleidelijk breidde de aardewerkproductie zich uit en in 1852 telde de fabriek al tien gas gestookte ovens. Vanaf 1899 richtte het bedrijf zich ook op de productie van sanitair. Het bedrijf groeide voortvarend.

De crisis in jaren dertig van de twintigste eeuw veroorzaakte stagnatie in de aanvoer van grondstoffen en de afzet van producten.

In 1958 fuseerde de Sphinx met haar Maastrichtse concurrent Societé Céramique. Ook het assortiment werd uitgebreid.

Vanaf de jaren zeventig kwam het bedrijf in zwaar weer. In 1999 werd het bedrijf overgenomen door het Finse Sanitec. [1]

De eeuwenoude fabriekslocatie aan de Boschstraat werd in 2007 gesloten. In de Beatrixhaven werd een van de modernste sanitairsfabrieken ter wereld, waar de productie grotendeels geautomatiseerd verloopt, geopend. Door calculatiefouten bij de bouw zou de fabriek nooit rendabel kunnen worden. De drie jaar oude fabriek sloot in 2009 definitief haar poorten. Daarmee kwam een einde aan een fabriek met een 175-jarige geschiedenis. [2]

Charles Vos werkt voor de Sphinx

Door invoering van de auteurswet werd de Sphinx gedwongen eigen ontwerpers in dienst te nemen. Op 1 januari 1917 trad Johannes Henricus Lint (1889-1956) als keramische ontwerper in dienst bij de Sphinx. Hij werd in 1924 opgevolgd door Roozendaal, die er werktte tot 1928. Het korste dienstverband als ontwerper kwam op naam van Charles Vos. Hij had al eerder de aandacht getrokken van Sphinx-directeur W. Bonemeijer. Hij wilde het bedrijf geleidelijk meer focussen op het gebied van kunstaardewer. In september 1926 schreef hij "thans is het voorstel aan de orde om den Heer Vos, beeldhouwe van beroep te Maastricht, op een of andere wijze aan de fabriek te verbinden en zoodoende de artikelen te gaan fabriceeren weer op een ander gebied, waarvoor ik, afgezien van het Continent, in Zuid-Amerika een goed afzetgebied meen gevonden te hebben."

Pas in de loop van 1928 kwam Vos in dienst bij het bedrijf. Slechts een zeer korte periode was hij verantwoordelijk voor de door hem ontworpen plastiekjes. Naast enkele beelden van heiligen waren het voornamelijk dierfiguren in klein formaat die geproduceerd werden. [3]

In het voorjaar van 1929 nam Edmond Bellefroid het werk van Charles Vos over. [4]

1. Servies

Charles Vos heeft voor Sphinx slechts één servies ontworpen. Het gaat om het model Globe, dat zijn naam eer aandoet door de bolvorm waaraan de verschillende delen van dit servies zijn ontleend. Alle bollen staan op een vierkante voet , waarbij Vos blauw of oranje gebruikt heeft om onderdelen te accentueren. [5]

Zowel het model als de decoratie waren van zijn hand.

Dit nieuwe product werd in een stand op de Najaarsbeurs in Utrecht gepresenteerd en trok veel publieke belangstelling. Van dit enige en in beperkte oplage vervaardigde servies, is vooral de bolvormige terrine met deksel vermeldenswaard en zeer een zeer gezocht object bij verzamelaars. Het kleuraccent op de vierkante voet, de handgrepen, de bovenrand en de knop verstrekken de bolvorm. [6]

In het museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20 3015 CX Rotterdam, is onder inventarisnummer V 2402 A-I (KNV) acht delen van het servies Globe (1929) opgenomen. Dit betreft een schenking van mevrouw T.M. Moolhuijsen-Coenders. [7]

owc01a

owc01c

owc01b

owc01d

2. Het ontwaken

Ter gelegenheid van de achttiende verjaardag van Prinses Juliana maakte Charles Vos het wit geglazuurd beeldje " Het Ontwaken ", dat op fijnzinnige wijze het ontluikend leven symboliseert. [8]

3. Overig werk

Bekende beelden van Charles Vos zijn o.a. de Eerste Kus, de Afdraaier (pottenbakker), Maskerade of Pierot et Colombine, alsmede verschillende kinderkopjes.

Bekend zijn ook dierfiguren, waaronder een aap, een bruine beer, een bizon, een eekhoorn, een eend, een kameleon, een lynx, een konijn, een kikker, een pelikaan, een pinguïn, een ijsbeer en een zeehond.

Enkele beelden werden door Charles Vos voor reclamedoeleinden ontworpen en door Sphinx in kleinere getallen geproduceerd, zoals de liggende sphinx die als een ruimtelijk bedrijfslogo, in verschillende kleuren is uitgevoerd, en een kleine, door vier sfinxen gedragen bol waarmee de harde, doorzichtige aardewerksoort Eterna werd gepresenteerd. Verder zijn daar nog de arbeider voor de rokende fabrieksschoorstenen, een beeldje gemaakt ter herdenking van vijftig jaar Sphinx sanitair 1880-1930; de Mastreechter Staar aan de 100-jarige Liedertafel te Haarlem 1930 en de plaquettes met de portretten van Brouwers en Weustenraad. [9]

owc03a

owc03b

owc03c owc03d

owc03e owc03f

owc03g

owc03h owc03i

foto Willeke Tichelaar ('t Allegaartje, Franeker) foto Willeke Tichelaar ('t Allegaartje, Franeker)

owc03j

owc03k owc03l

owco3m

foto Willeke Tichelaar ('t Allegaartje, Franeker)

4. De afdraaier

Speciaal voor het afscheid van de eeuwenoude fabriekslocatie aan de Boschstraat (zie boven) is in een oplage van 500 stuks een beeld van een Pottemenneke geproduceerd, naar ontwerp van Charles Vos. Rob van Brug, manager director, overhandigde het eerste genummerde exemplaar aan medewerker Huub Sollet, wiens familie Sollet (vier generaties) 137 jaar onafgebroken is verbonden met Sphinx. Alle aanwezigen kregen naast dit beeld een herinneringsboek en de film 'Gekoesterd verleden, anker voor morgen', een sfeervol, historisch perspectief van het bedrijf. [10]

owc04a

owc04b owc04c

owc04d

[1] Mes, De Sphinx en haar harmonie, Maastrichts Silhouet nr 57, Maastricht 2000, blz. 9-21

[2] Dagblad de Limburger, 14 juli 2009

[3] Weltens, Maastrichts aardewerk, constructieve decors uit het interbellum, Zwolle 2006, blz. 45-48-50 t/m 52

[4] Weltens, Maastrichts aardewerk, constructieve decors uit het interbellum, Zwolle 2006, blz. 54

[5] Graatsma, Het geheim van de Sphinx, de fabriekscollectie Maastrichts aardewerk, Maastricht 1999, blz 20

[6] Weltens A., Maastrichts aardewerk, constructivitische decors uit het interbellum, Zwolle 2006, blz. 52- 53

[7] www.boijmans.nl, 2008

[8] Paulussen Charles Vos 1888-1954, tentoonstelling 13-11-1994 tot en met 29-01-1995, Gemeentemuseum voor Religieuze Kunst Jacob van Horne, Weert 1994

[9] Graatsma, Het geheim van de Sphinx, de aardewerkcollectie Maastrichts aardewerk, Maastricht 1999, blz 20-21

[10] www.blikopnieuws.nl, 27-12-2006

Laatst aangepast (vrijdag, 20 mei 2011 13:23)

charlesvos.nl

Sphinx-collectie